عصر بازار

شفاف‌سازی مقابله با فساد اداری

سیاست‌گذاری‌های جدید در مجلس

عصر اعتبار- مهلت قانون ارتقای سلامت اداری و مقابله با فساد در هفتم اردیبهشت به اتمام رسید؛ از اینرو مرکز پژوهش‌های مجلس پیشنهاد کرده تصویب لایحه تمدید قانون ارتقای سلامت اداری در دستور کار نمایندگان قرار گیرد.

شفاف‌سازی مقابله با فساد اداری
نسخه قابل چاپ
سه شنبه ۱۸ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۱۴:۰۹:۰۰

    به گزارش پایگاه خبری «عصر اعتبار» به نقل از ایبِنا، سطوحی از انواع مختلف فساد و عدم سلامت نظام اداری در اغلب کشورها به ویژه کشورهای درحال توسعه وجود دارد. نحوه مواجهه با مسئله فساد و چگونگی اتخاذ تدابیر پیشگیرانه و مقابله ای علیه تخلفات، جرائم و مفاسد، وجه تمایز کشورها در مسیر توسعه و پیشرفت است.

    مرکز پژوهش های مجلس در اظهارنظری کارشناسی درباره لایحه تمدید مهلت اجرای آزمایشی قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، عنوان کرد: نظام تدبیر امور جمهوری اسلامی ایران در برهه کنونی به دلیل اتمام مهلت قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد (مصوب 1390 مجمع تشخیص مصلحت نظام که پس از یکبار تمدید، در 1397.02.07 منقضی شده است) دوباره با مسئله فساد و سیاست گذاری درباره آن مواجه است.

    اندیشمندان و صاحبنظران بر این باورند، اگرچه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دارای اصول مترقی علیه فساد، بی عدالتی و جرائم اقتصادی است، اما چرخه سیاست گذاری علیه فساد به صورت نظام مند، با فرمان هشت ماده ای مقام معظم رهبری در سال 1380 و تشکیل ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی آغاز شده و قانون الحاق جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون سازمان ملل متحد در زمینه مبارزه با فساد (مصوب 1387.07.20) به مثابه یک الزام بین المللی و رسمی بوده است.

    قانون فعلی ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، در گام نخست در سال 1387 در کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی با استفاده از ظرفیت اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی مصوب شد، اما پس از ایرادهای شورای نگهبان و اصرار کمیسیون اجتماعی بر مصوبه خود، مطابق با اصل یکصد و دوازدهم قانون اساسی به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارجاع و در سال 1390 در آن مجمع، بررسی و مصوب شد.

    این قانون در سال 1394 پس از تصویب مجلس شورای اسلامی و تایید مجمع تشخیص مصلحت نظام، از زمان انقضا تا سه سال و نیم دیگر تمدید شد. لذا، از آنجا که قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد در تاریخ 1397.02.07 منقضی می شود، دولت در اسفندماه 1396، لایحه تمدید قانون مذکور تا پایان سال 1398 را به مجلس شورای اسلامی تقدیم کرده است.

    تدوین گزارش جامع نظارتی قانون مذکور در دستور کار کمیسیون اجتماعی و مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی قرار گرفته که گزارش پیش رو بر اظهارنظر کارشناسی درباره لایحه  تمدید قانون ارتقای سالمت نظام اداری و مقابله با فساد متمرکز است.

    اقدامات کمیسیون تدوین لوایح دولت

    کمیسیون تدوین لوایح دولت در جلسات فرعی خود و با محوریت ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی، مرجع ملی کنوانسیون مبارزه با فساد، وزارت اطلاعات و سازمان امور اداری و استخدامی از تاریخ 27 فروردین ماه 1396، اصلاح قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد را در دستورکار خود قرار داد و تاکنون بالغ بر 20 جلسه تشکیل شده است. بر اساس اطلاعات واصله اقدامات کمیسیون فرعی تدوین لوایح کماکان ادامه دارد. اما آنچه قابل اهمیت است، فرآیند اصلاح قانون باید به نحوی مدیریت می شد که براساس تبصره یک ماده 167 قانون آیین نامه داخلی مجلس، تا 6 ماه قبل از اتمام مهلت قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، مصوبه هیات وزیران اخذ می شد.

    فارغ از مسائل فوق که تلاش می شود در گزارش نظارتی بدان پرداخته شود، بررسی های کارشناسی موید این مطلب است که دلیل اصلی پیشنهاد تمدید قانون تا پایان سال 1398، پیش بینی اتمام بررسی کمیسیون اصلی و فرعی تدوین لوایح و هیات وزیران تا شهریورماه 1398 است. بدین ترتیب 6 ماه قبل از اتمام مهلت قانون، لایحه جدید و ترجیحا دائمی ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد تقدیم مجلس شورای اسلامی می شود.

    اظهارنظر کارشناسی در خصوص ماده واحده یک

    1. مهلت قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد پس از یکبار تمدید در سال 1394 تا تاریخ 1397.02.07 است. لذا براساس تبصره یک ماده 167 قانون آیین نامه داخلی مجلس: دولت باید حداقل 6 ماه قبل از پایان مدت آزمایشی قانون مذکور جهت تمدید یا تعیین تکلیف دائمی آن، اقدام قانونی الزم را معمول دارد. هیات رییسه موظف است از طریق لایحه یا طرح ترتیبی اتخاذ نماید که تا پایان زمان آزمایشی، تعیین تکلیف شده باشد. بنابراین، لایحه تمدید یا دائمی کردن قانون مزبور، باید قبل از 1396.08.07 تقدیم مجلس می شد. البته قانونگذار برای جلوگیری از ایجاد خلاء قانونی، ظرفیت دیگری را تحت عنوان ایفای نقش هیات رییسه مجلس شورای اسلامی تعبیه کرده که چگونگی بهره مندی از این ظرفیت نیز نیازمند بررسی است.

    2. همانطور که پیش تر مطرح شد، قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد با استفاده از ظرفیت اصل هشتاد و پنجم قانون اساسی در کمیسیون اجتماعی به تصویب رسیده که با ایراد شورای نگهبان مواجه شد و به دلیل اصرار کمیسیون اجتماعی بر مصوبه خود، طبق اصل یکصد و دوازدهم قانون اساسی، به مجمع تشخیص مصلحت نظام ارجاع و در آن مجمع، نهایی و تصویب شد. لذا، لایحه تمدید قانون تا پایان سال 1398 نیز لازم است در صورت تصویب مجلس شورای اسلامی، به تایید مجمع تشخیص مصلحت نظام برسد.

    3. قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، با وجود نقدهایی که به برخی از احکام آن وارد است، دارای ظرفیت های مناسبی برای پیشبرد و تسهیل امر مقابله با فساد و ارتقای سلامت نظام اداری است که برخی از آنها عبارتند از: سامانه ها و پایگاه های اطلاعاتی مناسب؛ تخلف انگاری تاخیر یا نقص در ورود اطلاعات به پایگاه اطلاعات قراردادها، راهکارهای شفاف سازی اطلاعات، تعبیه آیین نامه ها و دستورالعمل های متعدد از قبیل پیشگیری نظام مند از جرائم در دستگاه های اجرایی؛ راه اندازی نظام جامع اطلاعات مالیاتی و پایگاه اطلاعات چک های بلامحل؛ راه اندازی پایگاه اطلاعاتی رتبه بندی اعتباری؛ تدوین منشور اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام؛ تدوین برنامه راهبردی مشخص در مورد بازارچه های مرزی و مناطق آزاد و ویژه؛ تبادل اطلاعات بین نهادهای اقتصادی کشور؛ سامانه مدیریت پرونده های قضایی؛ اجرای طرح حدنگاری (کاداستر) توسعه و تقویت سازمان های مردم نهاد در زمینه پیشگیری و مبارزه با فساد؛ لایحه قضایی پیشگیری موثر از وقوع جرم؛ حمایت قانونی از مخبران و گزارش دهندگان؛ در دسترس قرار دادن نسخه ای از پژوهش های غیرمحرمانه؛ سامانه پاسخگویی به شکایات؛ مکانیزه کردن فرآیند امور مالی و مکاتبات اداری؛ پایش و ارزیابی سلامت نظام اداری؛ مکانیسم تشویق اشخاص حقیقی و حقوقی.

    4. توفیق در ایفای نقش نظارتی مجلس شورای اسلامی برای نظارت بر اجرای قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، در یک منظومه به هم پیوسته و در کنار اجرای قوانین ذیل به دست خواهد آمد:

    قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات مصوب 1388، قانون پیشگیری از وقوع جرم مصوب 1394 مجمع تشخیص مصلحت نظام، قانون حدنگاری (کاداستر) مصوب 1393، قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و قانون برنامه ششم توسعه کشور مصوب 1396. علاوه بر این، باید پایش و ارزیابی نحوه بهره مندی از ظرفیت های موجود در این قانون مورد مداقه قرار گیرد. برای مثال، ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی به مثابه نهاد فرماندهی مقابله با فساد (با کارکردهایی از قبیل انجام تکالیف قانون مصرح در قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، عمل به فرمان 8 ماده ای مقام معظم رهبری و هماهنگ و همراستا نمودن سه قوه و اتخاذ تصمیمات کلان و راهبردی مقابله با فساد) با وجود اینکه برخی کارکرد اصلی آن را به تشکیل جلسه تقلیل دادهاند، متاسفانه به اذعان دبیر محترم ستاد مذکور، جلسه ستاد برای چندین ماه است که برگزار نشده است؛ لذا بسیاری از امور که منوط به تصمیم گیری آن ستاد است، نیازمند تصمیم عاجل هستند. قطعا بررسی موانع تشکیل جلسه نهاد فرماندهی مقابله با فساد می تواند پاسخگوی بسیاری از سوال های مطروحه دیگر در مورد موانع اجرای احکام قانون باشد.

    5. فرآیند تصویب قانون فعلی از مورخ 1387.02.29 در کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی تا مورخ 1390.08.07 در مجمع تشخیص مصلحت نظام بوده و این قانون به مدت 6 سال و نیم است که در کشور لازم الاجرا است. قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد دارای 84 تکلیف قانونی مجزا برای نهادها و سازمان های مختلف بوده است. اگرچه توفیق در امر مقابله با فساد با تصویب صِرف آیین نامه یا دستورالعمل سامانه، میسور نیست، اما همین آیین نامه ها و دستورالعمل های اجرایی لازمه نهادینه سازی تدابیر پیشگیری و مبارزه با فساد است. اما، از تعداد 11 آیین نامه تعبیه شده در متن قانون، تعداد پنج آیین نامه موضوعی و یک آیین نامه اجرایی جامع قانون، تصویب و ابلاغ شده است (البته اغلب با تاخیر فراوان)؛ از 6 پایگاه اطلاعاتی یا سامانه تکلیف شده جهت راه اندازی و بهره برداری در قانون، سه سامانه ایجاد شده است.

    جمع بندی و پیشنهادها

    با عنایت به اتمام مهلت قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد در تاریخ 1397.02.07 و در راستای پرهیز از ایجاد خلاء قانونی در این زمینه، تصویب لایحه تمدید قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد، ضروری است. به علاوه با توجه به اینکه توفیق در راهبردهای پیشگیری و مبارزه با فساد و همچنین بهبود وضعیت سلامت، عدالت، شفافیت و مقابله با فساد در کشور، نیازمند ایفای نقش فعال تر مجلس شورای اسلامی و قوه قضاییه است، پیشنهاد می شود مجلس شورای اسلامی تهیه و تدوین گزارش جامع نظارتی با محوریت تحلیل و ارزیابی سیاست ارتقای نظام اداری و مقابله با فساد را در دستور کار قرار دهد تا بتوان با تکیه بر آن چرخه سیاست گذاری علیه فساد را مورد بازنگری قرار داد.

    برچسب ها
    پورسعید خلیلی
    دکه مطبوعات
    • اعتبار امروز
    • شماره ۸ اعتبار امروز
    • شماره ۷ اعتبار امروز
    • شماره ۶ اعتبار امروز
    • شماره پنجم
    آخرین بروزرسانی ۲۲ روز پیش
    آرشیو