عصر بازار

یادداشت اقتصادی؛

ضرورت اصلاح قانون چک برای حمایت از تولید ملی

۱۵ درصد چک‌ها برگشت می‌خورد

عصر اعتبار- مشکلات چک و چک برگشتی، از مهمترین موانع تولید شده است و حل آن از طریق «اصلاح قانون چک»، «بستر سازی مناسب دسترسی افراد مجاز به اطلاعات اعتباری صادرکننده چک» و «جابه جایی بار اثبات در رویه‌ رسیدگی دادگاه به موضوع چک» محقق می‌شود.

ضرورت اصلاح قانون چک برای حمایت از تولید ملی
نسخه قابل چاپ
جمعه ۱۱ خرداد ۱۳۹۷ - ۱۳:۲۲:۰۰

    به گزارش پایگاه خبری «عصر اعتبار» به نقل از فارس، رهبر معظم انقلاب شعار سال 1397 را «حمایت از کالای ایرانی» نامگذاری نمود. شعار مذکور درون مایه اصلی سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی است که توجه ویژه مقامات ارشد کشور به بخش تولید را نشان می دهد.

    در حال حاضر مسئله چک برگشتی به عنوان یکی از مسائل مهم فضای کسب و کار شناخته می‌شود. سهم چک در نقل و انتقالات وجوه علیرغم اینکه از نظر تعداد کمتر از 3 درصد است اما از نظر ارزش ریالی بیش از 40 درصد را به خود اختصاص داده که این امر نشان از اهمیت و جایگاه چک در جامعه دارد (1).

    مطالعات انجام شده توسط مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد برگشت خوردن چک مشتریان و همکاران به عنوان پنجمین مانع کسب و کار بنگاه‌های تولیدی در ایران شناخته می‌شود (2).

    همچنین طبق آمارهای بانک مرکزی در بهمن‌ماه سال گذشته حدود 1.4 میلیون فقره برگشت داده شده قریب به 15 درصد چک های صادره را شامل می‌شود. اگر این آمار را به لحاظ ارزش پولی مورد توجه قرار دهیم حدود 14.9 هزار میلیارد تومان چک  برگشت خورده که 20 درصد چک های صادره را در بر می‌گیرد (3).

    طبق بررسی‌های کارشناسی به عمل آمده مشکلات حوزه چک به نواقص قانونی، ضعف نظام قضایی و عملکرد ضعیف بانک مرکزی بازمی گردد. به طور مشخص موارد زیر مهم ترین مسائل کارکرد ابزار چک در اقتصاد شمرده می شود:

    1- عدم تقارن اطلاعات

    وجود عدم تقارن اطلاعات در معاملات با چک به عنوان مهم ترین مسئله این حوزه مطرح است. در حال حاضر، برای انجام یک معامله، بستری که گیرنده چک بتواند توانایی پرداخت صادرکننده آن را ارزیابی کند وجود ندارد. به عبارتی صادر کننده چک نسبت به ویژگی های کالا یا خدمات فروشنده اشراف پیدا می کند، اما گیرنده چک هیچ اطلاعی از وضعیت اعتباری صادر کننده آن ندارد به عبارت دیگر باید پرداخت مبلغ چک دریافت شده در هاله از ابهام است. لاجرم موجب ایجاد نااطمینانی و افزایش ریسک معاملات گیرنده چک می‌شود.

    2- مسئولیت تضامنی متصدی بانکی خلاء قانونی چک

    مسئولیت تضامنی شبکه بانکی حلقه مفقوده اجرا درست قانون چک است به طور نمونه طبق قانون اگر دارنده چک به بانک مراجعه کند و چک وی به دلیل کسری موجودی برگشت داده شود، متصدی بانک باید اولا موجودی حساب صادرکننده چک را پرداخت کند، ثانیا برای میزان کسری موجودی تا مبلغ چک گواهی عدم پرداخت صادر نماید، ثالثا متصدی بانکی بلافاصله سابقه چک برگشتی را در سامانه بانک مرکزی صادر کننده چک ثبت کند.

    در قانون صدور چک هیچ شرطی (مجازات و محرومیت ) برای عدم تحقق این موضوع در نظرگرفته نشده است. این در حالی است که بانک ها برای جذب سپرده‌های جاری در رقابت با یکدیگر قرار دارند و در مواردی برای حفظ مشتریان خود حاضر به ثبت سوابق چک برگشتی آنها نیستند. از سوی دیگر افرادی برای دریافت دسته چک با کارمندان بانک تبانی می‌کنند که در نتیجه  گیرنده چک از عدم وصول مبلغ چک متضرر می‌شود. انجام تخلفات مذکور از سوی متصدی بانکی چه مجازات یا محرومیت‌هایی را در پی دارد؟

    3- هزینه بالا دادرسی

    از دیگر مشکلات حوزه چک هزینه بالای دادرسی پرونده های چک برگشتی است. رویه های قضایی چک‌های برگشتی به گونه‌ای تنظیم شده که وزنه اثبات دعاوی مربوطه بر دوش گیرنده چک قرار دارد. گیرنده چک به عنوان شاکی می بایست هزینه های تشکیل پرونده و رسیدگی قضایی را بپردازد.

    بیشتر پرونده های چک برگشتی در دادگاه های حقوقی بررسی می شوند در دعاوی حقوقی چک برگشتی هزینه دادرسی تقریبا به 10 تا 12 درصد مبلغ چک و با در نظر گرفتن هزینه های مربوط به وکیل این میزان به حداقل 20 درصد مبلغ چک می‌رسد. البته هزینه فرصتی که گیرنده چک تا زمان احقاق حق متحمل می شود را باید به عنوان بخشی از هزینه های دادرسی وارده به گیرنده چک لحاظ شود.

    4- اطاله دادرسی پرونده های چک

    آمارهای غیررسمی (4) زمان رسیدگی در دعاوی حقوقی چک را در بیشتر موارد قریب به 12 ماه تا 18 ماه نشان می‌دهد.

    در این بین برخی گریزگاه‌های حقوقی ناشی از فرآیندهای ناقص و نادرست رسیدگی مانند اعسار و ابلاغ نیز بر مشکلات و فرسایش‌های زمانی فوق افزوده است. توسل متقلبانه به این خلأهای حقوقی در برخی موارد در عمل امیدی برای احقاق حق گیرنده چک باقی نمی‌گذارد.

    ریشه اصلی این وضعیت نابسامان، قواعد و فرآیندهای فرسایشی دعاوی چک است. از حدود 9 میلیون و 884 هزار فقره چک برگشتی سال 94 (آمار اعلامی بانک مرکزی) تنها حدود 382 هزار پرونده چک برگشتی در دادگاه‌ها تشکیل شده است (250 هزار پرونده حقوقی و 132 هزار پرونده کیفری-به گفته شهریاری، معاون آمار قوه قضائیه (5)). به عبارت دیگر، در سال 94 مجموع تعداد پرونده های حقوقی و کیفری تشکیل شده کمتر از 4 درصد تعداد چک های برگشتی در همان سال است. این آمار در کنار سایر مشاهدات میدانی نشان‌دهنده فرسایشی بودن فرآیند فعلی رسیدگی قضایی برای مطالبه وجه چک از نظر فعالان اقتصادی است.

    جمع‌بندی

    موارد فوق وضعیت نابسامان حوزه چک در فضای کسب و کار را نشان می دهد که بی شک بر تعداد معاملات صورت گرفته بازار اثرگذار بوده و فعالان اقتصادی برای کاهش ریسک فعالیت خود به ناچار با دایره ای محدود از مشتریان – که از نزدیک با یکدیگر همکاری دارند و از ریسک مالی همدیگر اطلاع دارند- معامله می کنند. بنابراین در اصلاح قانون صدور چک می‌بایست با در نظر گرفتن تحقق شعار حمایت از کالای ایرانی در جهت رفع مشکلات بیان شده گام برداشت تا از این طریق امنیت و سلامت فضای کسب و کار افزایش یافته و تولیدکنندگان بتوانند، با به کارگیری این ابزار مشکلات نقدینگی خود را مرتفع کرده و تولید خود را افزایش دهند.

    یادداشت: سجاد حیدرزاده

    برچسب ها
    دکه مطبوعات
    • شماره ۷ اعتبار امروز
    • شماره ۶ اعتبار امروز
    • شماره پنجم
    آخرین بروزرسانی ۳۰ روز پیش
    آرشیو